Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa qaaday tallaabo muhiim ah oo lagu wajahayo mid kamid ah khataraha deegaanka ee ugu daran balse aan si weyn loo dareemin, waana wasakhowga hawada oo sii kordhaya dalka.
Soomaaliya ayaa wajahaysa caqabado xooggan oo dhinaca tayada hawada ah, kuwaasi oo ay sababayaan kororka magaalooyinka, ku tiirsanaanta shidaalka iyo dhuxusha guryaha lagu karsado, qiiqa gawaarida iyo duufaannada boodhka wata ee soo noqnoqda. Waxaa lagu qiyaasay in ku dhowaad 95% shacabka Soomaaliyeed aysan heli karin tamar nadiif ah, taasoo sii kordhinaysa isticmaalka shidaallada wasakheeya hawada.
Xogaha la heli karo ayaa muujinaya in heerka walxaha sunta ah ee hawada ku jira uu saddex jibbaar ka sarreeyo xadka badbaadada ee ay dejisay Hay’adda Caafimaadka Adduunka (WHO). Sidoo kale, ku dhowaad 45% dhimashada la xiriirta cudurrada wadnaha iyo istaroogga ee dalka ayaa lala xiriirinayaa wasakhowga hawada.
Iyadoo xaaladdaasi jirto, Dowladda Soomaaliya ayaa iskaashi la sameysay ururka Climate and Clean Air Coalition (CCAC), Machadka Stockholm Environment Institute (SEI) iyo xarunta IGAD ee saadaasha cimilada iyo codsiyada deegaanka ee ICPAC, si loo hirgeliyo mashruuc cusub oo lagu dhisayo nidaamkii ugu horreeyay ee qaran ee maareynta tayada hawada.
Mashruuca oo lagu magacaabo “Strengthening Somalia’s National Air Quality Governance” ayaa diiradda saaraya dhismaha nidaamyo xog ururin, siyaasado iyo awood dowladeed oo lagu maareeyo wasakhowga hawada. Mashruucan ayaa Soomaaliya ka caawin doona sameynta xarumo lagu cabbiro tayada hawada, tababarrada farsamada iyo in arrimaha wasakhowga hawada lagu daro siyaasadaha caafimaadka iyo isbeddelka cimilada.
Madaxa Xarunta Kormeerka Wasakhowga ee Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada Soomaaliya, Maxamed Cabdi Xasan, ayaa sheegay in Soomaaliya ay hadda wajahdo caqabado waaweyn oo ay kamid yihiin xog la’aanta qiiqa hawada iyo maqnaanshaha nidaamyo saadaalin kara xaaladaha wasakhowga.
Si kastaba, dowladda ayaa horey u qaaday tallaabooyin muhiim ah, iyadoo la aas aasay Xarunta Kormeerka Wasakhowga (PMU) oo qaabilsan ilaalinta tayada hawada, biyaha, ciidda iyo qaylada. Soomaaliya ayaa sidoo kale rakibtay qalabkii ugu horreeyay ee lagu cabbiro tayada hawada, kaasoo laga hirgeliyay Garoonka Diyaaradaha Aadan Cadde ee Muqdisho.
Qorshaha Isbeddelka Qaranka ee Soomaaliya (2025-2029) ayaa sidoo kale xambaarsan qorshe lagu ballaarinayo xarumaha cabbirka tayada hawada dalka oo dhan, si loo ilaaliyo caafimaadka bulshada loona yareeyo khataraha deegaanka.
Agaasimaha Xarunta Afrika ee SEI, Niall O’Connor, ayaa sheegay in mashruucan uu yahay tallaabo aasaasi ah oo Soomaaliya ka caawin doonta inay yeelato nidaam qaran oo xog ku dhisan, islamarkaana dalka u suurtagelinaya inuu iskiis u maareeyo arrimaha tayada hawada mustaqbalka.
Mashruuca ayaa socon doona ilaa horraanta sanadka 2027, waxaana la filayaa inuu soo saaro nidaam qaran oo lagu maareeyo tayada hawada, daraasado ku saabsan ilaha wasakhowga, talooyin siyaasadeed iyo tababaro farsamo oo lagu xoojinayo hay’adaha dowladda.
Ugu dambeyn, Soomaaliya waxay hiigsanaysaa inay ka gudubto heerka hadda ee xog yaraanta iyo dadaallada kala daadsan, una gudubto nidaam casri ah oo si joogto ah ula socda tayada hawada, si arrintan loogu daro qorshayaasha horumarinta qaranka iyo ilaalinta caafimaadka bulshada.
